G n i a z d o

Tuż po II wojnie światowej wydawało się, że współpraca narodów słowiańskich znalazła silne oparcie w moskiewskim Komitecie Wszechsłowiańskim. Współpraca ta (oparta na krajowych partiach robotniczych) miała być jednym ze sposobów umacniania światowego ruchu komunistycznego. Utworzono Komitet Słowiański w Polsce i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Słowiańskiej. Zjawisko to zostało określone mianem "ruchu nowosłowiańskiego". Prasa chętnie podejmowała temat słowiańskiej współpracy. Wkrótce jednak kres tej cennej i rozwijającej się inicjatywie połyżył Stalin.

Zgodnie z postanowieniami I Walnego [Organizacyjnego] Zjazdu Komitetu Słowiańskiego w Polsce z początkiem 1946 r. podjęte zostały przez ów Komitet prace nad powołaniem Towarzystw Przyjaźni Polsko-Słowiańskiej. Powstały, oprócz oczywistego w realiach komunistycznego reżimu Komitetu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Komitety Przyjaźni Polsko-Jugosłowiańskiej, Polsko-Czechosłowackiej, czy Polsko-Bułgarskiej.

Pokłosiem ich działalności była np. ulica Młodzieży Jugosłowiańskiej w Warszawie, która to młodzież pomagała w odbudowie naszej stolicy. Polscy działacze wzięli m.in. udział we Wszechsłowiańskim Mityngu w słowackim Devinie.

Dobrze zapowiadająca się współpraca w ramach ruchu nowosłowiańskiego napotkała pierwsze problemy w 1947 r. Stalin niechętnie spoglądał na umacniającego swą władzę i niezależność od Moskwy Josipa Broz-Tito. Kością niezgody między Polakami a Czechami stał się Śląsk Cieszyński, Spisz i Orawa, do których roszczenia wysuwały oba narody.

Ostatecznie Stalin przestraszył się, że krajowe partie robotnicze usamodzielnią się i straci nad nimi kontrolę. Ogłosił więc "walkę z odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym" w wyniku czego w roku 1951 Towarzystwa Przyjaźni uległy likwidacji (oprócz TPP-R). Ich kompetencje przejął Komitet Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Był to cios w serce ruchu nowosłowiańskiego.

Więcej informacji o rozwoju ruchu nowosłowiańskiego będzie można przeczytać w grudniowym numerze "Gniazda" (ukaże się około 14 grudnia) w tekście Leszka Pręcikowskiego "Wolne inicjatywy słowiańskie z lat 1945-1953".