G n i a z d o

W maju 2007 r. na świętokrzyskim Łyścu miała miejsce międzynarodowa konferencja naukowa "Sacrum pogańskie - sacrum chrześcijańskie. Kontynuacja miejsc kultu we wczesnośredniowiecznej Europie Środkowej". Po trzech latach doczekamy się wreszcie książkowego wydania materiałów z tej konferencji (i nie tylko z niej).

W 2008 r. w swych zapowiedziach umieściło je wydawnictwo Kieleckiego Towarzystwa Naukowego, ale wkrótce potem jego działalność upadła. Tym razem za materiały wziął się warszawski DiG. I bardzo dobrze, bo jest co poczytać.

Najważniejszym wydarzeniem konferencji był spór naukowy pomiędzy archeologiem Jerzym Gąssowskim, swego czasu prowadzącym na Łyścu wykopaliska, a historykiem Markiem Derwichem, autorem kilku prac na temat historii góry zmieniających dotychczasowe ustalenia. Przedmiotem sporu jest obecność pogańskiego miejsca kultu na szczycie góry. Zdaniem Gąssowskiego było ono tam w średniowieczu, zdaniem Derwicha - nie, a wał kamienny pełnił tylko funkcję obronną. Co wynikło z tej różnicy zdań? Każdy będzie mógł teraz sięgnąć do książki, porównać stanowiska obu naukowców i wyrobić sobie własną opinię.

W książce DiG-u nie zabraknie również nazwisk innych znanych badaczy pogańskich miejsc kultu oraz ich analiz. Wystarczy sięgnąć do spisu treści, by się o tym przekonać:

K. Bracha, Cz. Hadamik, Przedmowa

J. Strzelczyk, Kontynuacja miejsc kultu w teorii i praktyce wczesnośredniowiecznego Kościoła

J. Cieślik, Uwagi o stanie badań nad miejscami kultu pogańskiego Słowian na ziemiach polskich

Sz. Orzechowski, Ośrodek kultowy na Łysej Górze w świetle badań nad osadnictwem kultury przeworskiej w Górach Świętokrzyskich

M. Derwich, Miejsce kultu czy refugium? Ponownie o przedklasztornej funkcji Łysej Góry

J. Gąssowski, Badania archeologiczne w obrębie ośrodka kultowego na szczycie Łyśca

E. Gąssowska, Badania weryfi kacyjne przestrzeni międzywałowej ośrodka kultowego na Łyścu w latach 1979–1982

A. Przychodni, D. Czernek, Cz. Hadamik, Nadzór archeologiczny na Świętym Krzyżu w roku 2003

V. Ryczka, «Киевские горы» как locum sacrum языческой и христианской Руси

M. Nodl, Słynąca cudami góra Blaník: transformacja mitu

St. Rosik, Mons Silensis — axis mundi. Góra Ślęża między historią a fenomenologią sacrum

Cz. Hadamik, Co wiemy o wałach na Górze Grodowej w Tumlinie?

M. Moeglich, Kształtowanie się i przemiany przestrzeni sacrum na obszarze wczesnośredniowiecznych Pałuk

A. Buko, Kontynuacja czy transformacja? Wybrane aspekty badań dawnych miejsc kultu pogańskiego na ziemi sandomierskiej

J. Sikora, Miejsca sacrum pogańskiego i chrześcijańskiego oraz procesy chrystianizacji Polski Centralnej we wczesnym średniowieczu

W. Chudziak, Przestrzeń pogańskiego sacrum w krajobrazie przyrodniczo–kulturowym Słowian pomorskich

L.P. Słupecki, Świątynia pogańska — świątynia chrześcijańska. Problem pogańskich budowli kultowych w Skandynawii

St. Bylina, Problem tzw. reliktów pogaństwa w polskich kościelnych źródłach normatywnych XIV–XV wieku

K. Bracha, Tria ydola Polonorum na Zielone świątki w krytyce kaznodziejskiej późnego średniowiecza

D. Sikorski, Od pogańskich sanktuariów do chrześcijańskich kościołów na Słowiańszczyźnie Zachodniej

Z. Lechowicz, Wyniki badań archeologicznych kaplic św. Antoniego i św. Rocha w Łodzi–Łagiewnikach. Przyczynek do sacrum akwatycznego w okresie baroku

W. Gliński, Osadnictwo starszej fazy wczesnego średniowiecza na północno–wschodnich stokach Łysogór — analiza materiałów

Sacrum pogańskie - Sacrum chrześcijańskie. Kontynuacja miejsc kultu we wczesnośredniowiecznej Europie Środkowej
Krzysztof Bracha, Czesław Hadamik (red.)
Wydawncitwo DiG
Warszawa 2009
stron 507